Nasze najnowsze artykuły
Miażdżyca – cicha choroba, która może prowadzić do zawału i udaru
Miażdżyca to choroba, która przez wiele lat może rozwijać się bez żadnych objawów. Często nie daje o sobie znać aż do momentu wystąpienia poważnych powikłań, takich jak zawał serca, udar mózgu czy niedokrwienie kończyn. Dlatego bywa nazywana „cichym zabójcą”.
Czym jest miażdżyca i jak się rozwija?
Miażdżyca to przewlekła choroba zapalna tętnic, polegająca na odkładaniu się w ich ścianach blaszek miażdżycowych. Blaszki te składają się głównie z cholesterolu, komórek zapalnych oraz tkanki łącznej.
Proces rozpoczyna się od uszkodzenia śródbłonka, czyli cienkiej warstwy wyściełającej wnętrze naczynia. Uszkodzony śródbłonek staje się przepuszczalny dla cholesterolu LDL, który przenika do ściany tętnicy i wywołuje reakcję zapalną. W odpowiedzi napływają komórki układu odpornościowego, które gromadzą się w tym miejscu i tworzą wczesną blaszkę miażdżycową.
Z czasem blaszka powiększa się i zaczyna zwężać światło naczynia, ograniczając przepływ krwi. Prowadzi to do zmniejszonego dopływu tlenu i składników odżywczych do narządów.
Najgroźniejsza sytuacja występuje wtedy, gdy blaszka pęknie. W jej miejscu może powstać zakrzep, który nagle i całkowicie zamyka naczynie. To właśnie w tym mechanizmie dochodzi do zawału serca, udaru mózgu czy ostrego niedokrwienia kończyn.
Miażdżyca może rozwinąć się w każdej tętnicy zaopatrującej narządy i tkanki, dlatego jej objawy zależą od lokalizacji zmian.
Objawy miażdżycy w zależności od zajętych tętnic
Tętnice wieńcowe – choroba wieńcowa serca
Gdy miażdżyca dotyczy tętnic wieńcowych, mówimy o chorobie wieńcowej. Zwężenie tych naczyń prowadzi do niedokrwienia mięśnia sercowego.
Najczęstszym objawem jest dławica piersiowa, czyli ból w klatce piersiowej pojawiający się zwykle podczas wysiłku fizycznego i ustępujący w spoczynku. Ból ma charakter ucisku, pieczenia lub rozpierania, najczęściej po lewej stronie klatki piersiowej lub za mostkiem. Może promieniować do szyi, żuchwy, lewego barku, ramienia, a nawet do nadgarstka i palców lewej ręki.
Czasami ból może być odczuwany również w górnej części brzucha. Jest to tzw. maska brzuszna choroby wieńcowej, w której dolegliwości mogą przypominać zwykłą niestrawność.
Typowy ból wieńcowy trwa zwykle kilka minut.
Jeżeli dojdzie do nagłego zamknięcia tętnicy przez zakrzep, rozwija się zawał serca. Jest to stan bezpośredniego zagrożenia życia, w którym część mięśnia sercowego ulega martwicy. Wymaga natychmiastowej pomocy medycznej.
Tętnice kończyn dolnych – chromanie przestankowe
Miażdżyca tętnic kończyn dolnych objawia się najczęściej bólem łydek podczas chodzenia, nazywanym chromaniem przestankowym. Ból pojawia się po przejściu określonego dystansu i ma charakter kurczowy, piekący lub przypominający zmęczenie mięśni.
Dolegliwości zmuszają chorego do zatrzymania się i zwykle ustępują po krótkim odpoczynku. Objawy częściej nasilają się podczas chodzenia pod górę niż po płaskim terenie.
W skrajnych przypadkach może dojść do nagłego zamknięcia tętnicy i rozwoju ostrego niedokrwienia kończyny, objawiającego się silnym bólem, utratą czucia i zaburzeniami ruchu. Nieleczony stan ten prowadzi do martwicy tkanek i często kończy się amputacją.
Tętnice szyjne i kręgowe – niedokrwienie mózgu i udar
Miażdżyca może przez długi czas bezobjawowo rozwijać się również w tętnicach zaopatrujących mózg. Gdy pojawiają się objawy, często świadczą one o epizodach przemijającego niedokrwienia mózgu.
Do objawów należą:
- zaburzenia czucia lub ruchu, zwykle po stronie przeciwnej do zwężonej tętnicy.
- zaburzenia mowy, szczególnie gdy zajęta jest dominująca półkula mózgu
- zaburzenia widzenia – zwykle po stronie zwężonego naczynia.
Najcięższym powikłaniem jest udar mózgu, czyli nagłe i trwałe przerwanie dopływu krwi do części mózgu. Jest to stan bezpośredniego zagrożenia życia, wymagający natychmiastowego leczenia.
Miażdżyca a tętniak aorty
Miażdżyca jest również jedną z głównych przyczyn powstawania tętniaka aorty – poszerzenia i osłabienia ściany największej tętnicy w organizmie. Z czasem ściana naczynia może ulec rozwarstwieniu lub pęknięciu, co stanowi nagły, często śmiertelny stan zagrożenia życia.
Co przyspiesza rozwój miażdżycy?
Do czynników zwiększających ryzyko rozwoju i przyspieszających przebieg miażdżycy należą:
niezdrowa dieta,
palenie tytoniu,
brak aktywności fizycznej,
nadciśnienie tętnicze,
zaburzenia lipidowe, takie jak wysokie LDL, niskie HDL i podwyższone trójglicerydy,
podwyższony poziom glukozy we krwi w stanie przedcukrzycowym i cukrzycy,
nadwaga i otyłość.
Znaczenie mają także przewlekły stres, choroby nerek, choroby autoimmunologiczne i reumatologiczne oraz stosowanie niektórych leków.
Kogo dotyczy miażdżyca?
Miażdżyca rozwija się u większości ludzi – często od dzieciństwa – ale przez długi czas pozostaje bezobjawowa. Pierwsze symptomy zwykle pojawiają się po 50. roku życia, jednak tempo choroby jest bardzo indywidualne.
W ostatnich latach miażdżyca przestała być chorobą wyłącznie starszych mężczyzn. Coraz częściej rozpoznaje się ją u kobiet, osób młodszych oraz w populacjach krajów o niskich i średnich dochodach. Zawały serca u osób w trzeciej i czwartej dekadzie życia nie należą już do rzadkości.
Jak zapobiegać miażdżycy?
Dobra wiadomość jest taka, że miażdżycę można znacząco spowolnić i ustabilizować, zwłaszcza we wczesnych stadiach. Liczne badania potwierdzają, że intensywne zmiany stylu życia mają realny wpływ na zdrowie naczyń.
Kluczowe znaczenie mają:
odpowiednia dieta,
regularna aktywność fizyczna,
unikanie palenia tytoniu,
ograniczenie alkoholu,
odpowiednia ilość snu,
redukcja stresu,
dbanie o nawodnienie.
Dlatego warto działać profilaktycznie i zadbać o styl życia zanim pojawią się objawy, a nie dopiero w momencie rozwoju poważnej choroby.
Źródła:
Opracowanie własne na podstawie aktualnej wiedzy medycznej, wytycznych towarzystw naukowych oraz ogólnodostępnych materiałów edukacyjnych
Treści zawarte w artykule mają charakter informacyjno-edukacyjny i są zgodne ze stanem wiedzy na dzień publikacji. Artykuł nie stanowi porady medycznej ani nie zastępuje indywidualnej konsultacji ze specjalistą.
