Rozpoznanie insulinooporności – badania laboratoryjne i objawy

Insulinooporność przez długi czas może nie dawać żadnych wyraźnych objawów. U wielu osób poziom glukozy na czczo pozostaje prawidłowy, mimo że w organizmie już dochodzi do zaburzeń metabolicznych. Z tego powodu rozpoznanie insulinooporności opiera się głównie na badaniach laboratoryjnych oraz ocenie objawów klinicznych.

Nie istnieje jedno badanie, które jednoznacznie potwierdza insulinooporność. W praktyce lekarz analizuje kilka parametrów jednocześnie, aby ocenić ryzyko zaburzeń wrażliwości tkanek na insulinę.

1. Badania krwi na czczo

Najprostszym etapem diagnostyki są badania krwi wykonywane na czczo, obejmujące oznaczenie glukozy i insuliny.

Glukoza na czczo

Glukoza na czczo często mieści się w normie, ale bywa lekko podwyższona – np. powyżej 100 mg/dL.

Insulina na czczo

Insulina na czczo bywa podwyższona już we wczesnym etapie zaburzeń metabolicznych. Wartości powyżej około 10 µIU/ml mogą sugerować, że organizm musi wydzielać jej więcej, aby utrzymać prawidłowy poziom glukozy we krwi.

2. Wskaźnik HOMA-IR – narzędzie pomocnicze

Na podstawie glukozy i insuliny na czczo można obliczyć wskaźnik HOMA-IR, który w przybliżony sposób ocenia wrażliwość tkanek na insulinę.

Wzór zależy od jednostek, w jakich podana jest glukoza:

• przy glukozie w mg/dL:
  HOMA-IR = (glukoza × insulina) ÷ 405

• przy glukozie w mmol/L:
  HOMA-IR = (glukoza × insulina) ÷ 22,5

Warto pamiętać, że insulina wydziela się pulsacyjnie, dlatego pojedynczy wynik może nie oddawać w pełni rzeczywistej sytuacji metabolicznej. Czasami zaleca się wykonanie kilku oznaczeń i uśrednienie wyników.

Wartości HOMA-IR powyżej około 2,5–3,0 mogą sugerować insulinooporność, jednak wskaźnik ten nie jest pełną diagnozą. Stanowi jedynie narzędzie pomocnicze i zawsze powinien być interpretowany przez lekarza.

3. OGTT z insuliną – najdokładniejsze badanie

Jeżeli wyniki badań na czczo budzą wątpliwości lub istnieje podejrzenie wczesnych zaburzeń metabolicznych, lekarz może zlecić doustny test obciążenia glukozą (OGTT) rozszerzony o oznaczenie insuliny.

Jak wygląda badanie?

• rano, na czczo, pobierana jest krew do oznaczenia glukozy i insuliny,

• następnie wypija się roztwór zawierający 75 g glukozy,

• kolejne pobrania krwi wykonuje się po 60 i po 120 minutach.

Dlaczego to badanie jest tak ważne?

W standardowej diagnostyce cukrzycy u osób dorosłych oznacza się zazwyczaj jedynie poziom glukozy na czczo oraz po 120 minutach od obciążenia glukozą.

Jeżeli jednak badanie zostanie rozszerzone o oznaczenie insuliny w 0., 60. i 120. minucie, możliwa jest ocena wczesnych zaburzeń metabolicznych. Pozwala to wykryć nadmierną odpowiedź insulinową i rozpoznać insulinooporność jeszcze na etapie, gdy poziom glukozy pozostaje w granicach normy.

4. Objawy i cechy kliniczne, które mają znaczenie

Diagnostyka insulinooporności nie opiera się wyłącznie na wynikach badań. Istotne są również obserwacje kliniczne.

Do sygnałów, które mogą sugerować zaburzenia metaboliczne, należą:

• otyłość brzuszna, zwłaszcza gdy obwód talii przekracza 94 cm u mężczyzn lub 80 cm u kobiet,

• trądzik u dorosłych, łojotok, zaburzenia miesiączkowania,

• nadciśnienie tętnicze,

• podwyższone trójglicerydy i niski poziom cholesterolu HDL,

• ciemniejsze przebarwienia skóry w okolicy szyi i pach, określane jako acanthosis nigricans.

Co warto pamiętać

Insulinooporności nie da się rozpoznać na podstawie jednego badania. Jest to zaburzenie wymagające całościowej oceny wyników laboratoryjnych, objawów klinicznych oraz stylu życia.

Jeżeli coś Cię niepokoi lub wyniki badań odbiegają od normy, warto skonsultować się z lekarzem. Wczesne wykrycie insulinooporności daje dużą szansę na cofnięcie zaburzeń metabolicznych i zmniejszenie ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2 oraz chorób sercowo-naczyniowych.

Przeczytaj artykuł co to jest insulinooporność i jakie ma znaczenie dla zdrowia

Źródła:

Opracowanie własne na podstawie aktualnej wiedzy medycznej, wytycznych towarzystw naukowych oraz ogólnodostępnych materiałów edukacyjnych