Nasze najnowsze artykuły
Dobry i zły cholesterol – co to naprawdę znaczy?
Cholesterol to tłuszczowa (lipidowa) substancja, niezbędna do życia. Organizm wykorzystuje go m.in. do budowy błon komórkowych, produkcji hormonów steroidowych, witaminy D oraz kwasów żółciowych. Większość cholesterolu powstaje w organizmie (głównie w wątrobie), a część dostarczamy z pożywieniem.
Problem pojawia się wtedy, gdy we krwi utrzymuje się zbyt wysokie stężenie frakcji cholesterolu, zwłaszcza LDL, które jest przyczynowo związane z miażdżycą i zwiększa ryzyko zawału serca oraz udaru mózgu.
„Dobry i zły” cholesterol
Terminologia „dobry” i „zły” cholesterol ma charakter uproszczony i edukacyjny. Z punktu widzenia medycyny kluczowe znaczenie mają frakcje lipoproteinowe – LDL i HDL – które różnią się wpływem na rozwój miażdżycy.
LDL (low-density lipoprotein) to cząsteczki, które transportują cholesterol z wątroby do tkanek. Gdy LDL jest za dużo, cholesterol może odkładać się w ścianach tętnic, sprzyjając powstawaniu blaszki miażdżycowej. To właśnie dlatego obniżanie LDL jest kluczowym celem profilaktyki sercowo-naczyniowej.
HDL (high-density lipoprotein) uczestniczy w tzw. transporcie zwrotnym cholesterolu – pomaga usuwać nadmiar cholesterolu z tkanek, w tym ze ścian naczyń krwionośnych, i kierować go do wątroby, gdzie może zostać dalej przetworzony i wydalony.
Wyższe stężenie cholesterolu HDL często wiąże się statystycznie z niższym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych. Dane kliniczne sugerują, że HDL może działać ochronnie, zmniejszając ryzyko rozwoju miażdżycy, m.in. poprzez wspieranie usuwania cholesterolu z naczyń oraz działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne.
Jak ocenia się ryzyko sercowo-naczyniowe?
Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego nie opiera się wyłącznie na stężeniu cholesterolu. W praktyce klinicznej lekarz uwzględnia całościowy profil pacjenta, analizując kilka kluczowych elementów, które łącznie pozwalają oszacować prawdopodobieństwo wystąpienia incydentów sercowo-naczyniowych, takich jak zawał serca czy udar mózgu.
1) Lipidogram
Podstawowym badaniem laboratoryjnym jest lipidogram, który obejmuje oznaczenie:
cholesterolu całkowitego,
frakcji LDL,
frakcji HDL,
trójglicerydów.
W wybranych sytuacjach klinicznych oznaczane są również dodatkowe parametry, takie jak cholesterol non-HDL lub apolipoproteina B (apoB), które mogą dostarczać bardziej precyzyjnych informacji o ryzyku miażdżycowym.
2) Ocena całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego (SCORE2)
U osób bez rozpoznanej choroby sercowo-naczyniowej, cukrzycy ani przewlekłej choroby nerek do szacowania 10-letniego ryzyka zdarzeń sercowo-naczyniowych stosuje się europejskie narzędzia prognostyczne.
Dla osób w wieku 40–69 lat wykorzystywany jest system SCORE2, natomiast u pacjentów w wieku 70 lat i starszych stosuje się zmodyfikowaną wersję narzędzia – SCORE2-OP (Older Persons), dostosowaną do specyfiki populacji w wieku podeszłym.
Kalkulatory te uwzględniają m.in.:
wiek,
płeć,
palenie tytoniu,
wartości ciśnienia tętniczego,
stężenie cholesterolu.
Na podstawie uzyskanego wyniku pacjent jest kwalifikowany do odpowiedniej kategorii ryzyka, co pozwala ustalić właściwe cele terapeutyczne – w szczególności dotyczące stężenia cholesterolu LDL.
3) Choroby zwiększające ryzyko z definicji
U pacjentów z już rozpoznanymi schorzeniami ryzyko sercowo-naczyniowe jest z góry uznawane za wysokie lub bardzo wysokie. Dotyczy to w szczególności osób:
po przebytym zawale serca lub udarze mózgu,
z potwierdzoną miażdżycą tętnic,
chorujących na cukrzycę,
z przewlekłą chorobą nerek.
W tych grupach obowiązują bardziej rygorystyczne cele leczenia, zwłaszcza w odniesieniu do obniżania stężenia cholesterolu LDL.
Docelowe wartości cholesterolu
Zgodnie z aktualnymi wytycznymi Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego, zalecane wartości cholesterolu – w szczególności frakcji LDL – są ustalane indywidualnie i zależą od całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego pacjenta.
Stężenie cholesterolu LDL powinno znajdować się poniżej:
Niskie ryzyko: < 116 mg/dl (<3,0 mmol/l)
Umiarkowane ryzyko: < 100 mg/dl (<2,6 mmol/l)
Wysokie ryzyko: < 70 mg/dl (<1,8 mmol/l)
Bardzo wysokie ryzyko: < 55 mg/dl (<1,4 mmol/l)
- Ekstremalnie wysokie ryzyko: < 40 mg/dl (<1,0 mmol/l)
Stężenie cholesterolu HDL powinno wynosić:
u mężczyzn: >40 mg/dl (1,0 mmol/l)
u kobiet: >50 mg/dl (1,3 mmol/l)
Podsumowanie
Prawidłowa ocena cholesterolu wymaga spojrzenia całościowego – uwzględniającego zarówno wyniki badań, jak i ogólne ryzyko sercowo-naczyniowe. To podejście pozwala lepiej chronić zdrowie serca i naczyń.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) oraz Europejskiego Towarzystwa Miażdżycowego (EAS) dotyczących dyslipidemii i prewencji chorób sercowo-naczyniowych oraz materiałów edukacyjnych Medycyny Praktycznej (mp.pl)
Treści zawarte w artykule mają charakter informacyjno-edukacyjny i są zgodne ze stanem wiedzy na dzień publikacji. Artykuł nie stanowi porady medycznej ani nie zastępuje indywidualnej konsultacji ze specjalistą.
